Blog

W wydaniu Rzeczpospolitej komentujemy na pierwszej stronie potrzebę uregulowania stanu prawnego gruntów o nieuregulowanym statusie prawnym w spółdzielniach mieszkaniowych10.12.2025

Nieuregulowany stan prawny gruntów spółdzielni mieszkaniowych – mój komentarz dla „Rzeczpospolitej”

na pierwszej stronie dziennika „Rzeczpospolita” ukazał się artykuł „Spółdzielcy na swoim”, poświęcony problemowi nieuregulowanego stanu prawnego gruntów zajmowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe. Na łamach dziennika przedstawiłem swój komentarz dotyczący skali tego problemu oraz potrzeby wprowadzenia skutecznych rozwiązań ustawowych.

Nieuregulowany stan prawny gruntów ma znaczenie nie tylko dla samych spółdzielni, lecz przede wszystkim dla mieszkańców. Według danych przywołanych przez „Rzeczpospolitą” ponad 100 tys. mieszkań w Polsce znajduje się na gruntach o nieuregulowanym statusie prawnym. Taki stan może utrudniać ustanawianie odrębnej własności lokali, zakładanie ksiąg wieczystych, sprzedaż mieszkań, uzyskanie kredytu oraz prowadzenie inwestycji przez spółdzielnie.

Pierwsza strona Rzeczpospolitej z 19 listopada 2025 roku z artykułem Spółdzielcy na swoim i komentarzem Prof. SANS dr Piotra Pałki
Pierwsza strona dziennika „Rzeczpospolita” z 19 listopada 2025 r. Źródło: rp.pl.

Na czym polega problem nieuregulowanych gruntów?

Źródła obecnych problemów sięgają okresu PRL. Grunty przeznaczone pod budownictwo spółdzielcze były wówczas przekazywane spółdzielniom na podstawie decyzji administracyjnych, umów lub innych dokumentów, które nie zawsze prowadziły do jednoznacznego uregulowania prawa własności albo użytkowania wieczystego.

W części przypadków spółdzielnie wzniosły budynki i od dziesięcioleci zarządzają całymi osiedlami, mimo że formalny stan prawny gruntów nadal nie został uporządkowany. Dotyczy to między innymi nieruchomości:

  • bez prawidłowo ustanowionego prawa użytkowania wieczystego,
  • objętych dawnymi decyzjami wywłaszczeniowymi lub komunalizacyjnymi,
  • obciążonych roszczeniami reprywatyzacyjnymi,
  • posiadających niepełną albo niezgodną dokumentację geodezyjną i wieczystoksięgową,
  • na których granice działek i zakres korzystania z nieruchomości nie odpowiadają rzeczywistemu układowi osiedla.

Transformacja ustrojowa nie przyniosła kompleksowego rozwiązania tych problemów. W rezultacie część spółdzielni nadal korzysta z nieruchomości, do których nie posiada pełnego i jednoznacznego tytułu prawnego.

Konsekwencje dla mieszkańców i spółdzielni mieszkaniowych

Nieuregulowany stan prawny gruntu nie jest wyłącznie problemem formalnym. W swojej praktyce zawodowej obserwuję, że może on bezpośrednio wpływać na sytuację prawną i majątkową mieszkańców oraz ograniczać możliwości działania spółdzielni.

Brak możliwości ustanowienia odrębnej własności lokalu

Jeżeli spółdzielnia nie posiada odpowiedniego tytułu prawnego do gruntu, ustanowienie odrębnej własności lokalu może być niemożliwe albo znacząco utrudnione. Mieszkańcy pozostają wówczas przy spółdzielczych prawach do lokali, mimo że chcieliby uzyskać pełną własność mieszkania.

Problemy ze sprzedażą i finansowaniem zakupu mieszkania

Brak księgi wieczystej dla lokalu lub niejasny stan prawny nieruchomości może ograniczać dostęp kupującego do kredytu hipotecznego. W praktyce może to zmniejszać liczbę zainteresowanych nabywców, wydłużać sprzedaż oraz wpływać na wartość rynkową lokalu.

Ograniczenia inwestycyjne spółdzielni

Nieuregulowany tytuł prawny do gruntu może utrudniać realizację nowych inwestycji, rozbudowę istniejących obiektów, ustanawianie służebności, podział nieruchomości, pozyskiwanie finansowania oraz prowadzenie części postępowań administracyjnych.

Ryzyko wieloletnich sporów

Roszczenia dawnych właścicieli, ich następców prawnych albo innych podmiotów mogą prowadzić do długotrwałych postępowań administracyjnych i sądowych. Do czasu ich zakończenia niepewność dotyczy zarówno spółdzielni, jak i osób posiadających prawa do znajdujących się na danym gruncie lokali.

Projektowane rozwiązanie dla spółdzielni mieszkaniowych

Jak informowała „Rzeczpospolita”, projektowane w listopadzie 2025 r. przepisy miały przyznać spółdzielniom mieszkaniowym roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz o nieodpłatne przeniesienie własności znajdujących się na nich budynków.

Założeniem projektowanej regulacji było stworzenie podstawy prawnej pozwalającej spółdzielniom uporządkować sytuację nieruchomości, którymi faktycznie władają od wielu lat. Szczególne znaczenie miało również określenie relacji tego roszczenia do roszczeń reprywatyzacyjnych oraz innych praw zgłaszanych do nieruchomości.

W mojej ocenie rozwiązanie to mogłoby otworzyć drogę do:

  • uregulowania stanu prawnego gruntów zajmowanych przez spółdzielnie,
  • założenia lub uporządkowania ksiąg wieczystych,
  • ustanawiania odrębnej własności lokali,
  • zwiększenia bezpieczeństwa obrotu mieszkaniami,
  • prowadzenia inwestycji i modernizacji bez dotychczasowych przeszkód formalnych,
  • ograniczenia liczby wieloletnich postępowań sądowych i administracyjnych.

Projekt jest potrzebny, ale wymaga precyzyjnych przepisów

W komentarzu udzielonym „Rzeczpospolitej” zwróciłem uwagę, że problem gruntów spółdzielczych pozostaje nierozwiązany od kilkudziesięciu lat. Kolejne próby jego uporządkowania nie doprowadziły dotychczas do stworzenia skutecznego i kompleksowego mechanizmu prawnego.

Projektowane rozwiązanie oceniam jako potrzebne, ponieważ odpowiada na rzeczywisty problem społeczny i gospodarczy. Sama możliwość wystąpienia przez spółdzielnię z roszczeniem nie będzie jednak wystarczająca, jeżeli przepisy nie określą precyzyjnie przesłanek jego powstania, wymaganych dokumentów, właściwego organu oraz trybu rozstrzygania sporów.

Moim zdaniem regulacja powinna jednoznacznie wskazywać:

  • które spółdzielnie i nieruchomości będą objęte nowymi przepisami,
  • jak należy wykazać faktyczne i wieloletnie korzystanie z gruntu,
  • w jaki sposób roszczenie spółdzielni będzie ujawniane w księdze wieczystej,
  • jak nowe uprawnienia będą oddziaływać na roszczenia osób trzecich,
  • kto będzie ponosił koszty podziałów geodezyjnych i porządkowania dokumentacji,
  • w jakim terminie właściwe organy będą zobowiązane do rozpoznania sprawy.

Nieprecyzyjne przepisy mogłyby jedynie przenieść dotychczasowy problem z poziomu administracyjnego na poziom wieloletnich sporów sądowych. Dlatego za kluczowe uważam stworzenie procedury, która będzie nie tylko zgodna z konstytucyjną ochroną prawa własności, ale również możliwa do skutecznego zastosowania w praktyce.

Dlaczego potrzebne jest rozwiązanie systemowe?

Każda nieruchomość posiada własną historię prawną i dokumentację. Nie oznacza to jednak, że ustawodawca powinien pozostawić wszystkie sprawy do indywidualnego rozstrzygania na podstawie dotychczasowych, rozproszonych przepisów.

Skala problemu wskazuje na potrzebę przyjęcia rozwiązania systemowego. Powinno ono uwzględniać zarówno ochronę praw właścicieli i osób zgłaszających roszczenia, jak i sytuację mieszkańców, którzy od wielu lat ponoszą koszty utrzymania nieruchomości, lecz nadal nie mogą doprowadzić do pełnego uregulowania praw do swoich lokali.

Uważam, że uporządkowanie stanu prawnego gruntów zwiększyłoby bezpieczeństwo obrotu nieruchomościami, ułatwiło finansowanie remontów i inwestycji oraz pozwoliło mieszkańcom korzystać z pełni uprawnień związanych z własnością lokalu.

Podsumowanie

Publikacja na pierwszej stronie „Rzeczpospolitej” pokazuje, że nieuregulowany stan prawny gruntów spółdzielni mieszkaniowych nie jest problemem marginalnym. Dotyczy on tysięcy budynków i bardzo dużej grupy mieszkańców, a jego skutki są odczuwalne przy sprzedaży lokali, ustanawianiu odrębnej własności, prowadzeniu inwestycji oraz rozwiązywaniu sporów dotyczących nieruchomości.

Projektowane przepisy stanowiły szansę na uporządkowanie wieloletnich zaniedbań. Ich rzeczywista skuteczność zależała jednak od przyjęcia jasnej, kompleksowej i możliwej do zastosowania procedury, która nie generowałaby kolejnych sporów.

Problem nieuregulowanych gruntów wymaga konsekwentnych działań legislacyjnych. Rozwiązania ustawowe powinny zapewniać spółdzielniom realną możliwość uporządkowania stanu prawnego nieruchomości, a jednocześnie respektować prawa właścicieli oraz innych osób zgłaszających roszczenia. Tylko takie podejście może doprowadzić do trwałego rozwiązania problemu, który przez dziesięciolecia pozostawał bez skutecznej odpowiedzi.

Tekst odnosi się do stanu prawnego oraz etapu prac legislacyjnych na dzień 19 listopada 2025 r.

Spółdzielnie mieszkaniowe mierzące się z problemem nieuregulowanego stanu prawnego nieruchomości mogą uzyskać wsparcie w ramach obsługi prawnej spółdzielni mieszkaniowych, obejmującej analizę dokumentacji, postępowań administracyjnych, ksiąg wieczystych oraz roszczeń związanych z gruntami.

O autorze

Piotr Pałka

Piotr Pałka

Prof. SANS, dr nauk prawnych, radca prawny i wspólnik DERC PAŁKA Kancelaria Radców Prawnych

Autor komentarzy i opracowań prawnych publikowanych na stronie Kancelarii DERC PAŁKA. Specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących prawa spółdzielczego, obsługi prawnej spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot mieszkaniowych, zarządców nieruchomości oraz compliance.

Charakter opracowania: materiał ma charakter informacyjny i ekspercki. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. W sprawach wymagających oceny konkretnego stanu faktycznego rekomendowany jest kontakt z radcą prawnym.
cofnij